Special mei 2011:  Boekenprogramma's     >>>  

ARCHITECTUUR                   

DESIGN                          
 

LANDSCHAP/ TUIN             
 

OVERIG, O.A. KUNST

A B C D  -  E F G H  -  I J K L  -  M NOP  -  RSTU  -  VWZ

Schrijvers:

Special : Boeken, waarin getallen een belangrijke rol spelen    >>>  
 

Special : Boeken van Chinese schrijvers    >>>  
 

Special : Boeken met als thema een zoektocht    >>>  

Fictie

A  -  B  -  C  -  D
 

De witte tijger

Aravind Adiga

De witte tijger, Aravind Adiga’s debuutroman, baarde – terecht – opzien en oogstte zeer veel lof.  Adiga won met dit boek de Man Booker Prize.
Balram Halwai is de verteller van het boek. Hij zou volgens zijn kaste ‘zoetmaker’ moeten worden, ergens op het Indiase platteland. De naam voor de streek is ‘Donker’, in contrast met het Licht van de grote steden als Delhi, Mumbai en Bangalore.
Balram past echter niet in het gebruikelijke stramien.
Hij vertrekt naar de stad en neemt ons mee naar een India, waar evengoed medewerkers van de Microsoft callcenters rondlopen als bedelaars, die straatvuil verbranden om een beetje warm te blijven.
Adiga’s bijzondere gedachte is om ons Balram’s verhaal te vertellen door middel van brieven, die hij schrijft aan de Chinese premier Wen Jiabao. Balram zal deze premier eens even de echte waarheid vertellen over India, voor hij op staatsbezoek komt. En dat doet hij. Hij vertelt: Over de bedienden, die in vervallen kelders onder de glazen appartementen van hun werkgevers wonen. Over hoe Ashok’s familie ministers omkoopt, en hoe er wordt geknoeid met de nationale verkiezingen. Ashok toont zijn schuldgevoel over de behandeling van Balram, maar zijn mooie woorden halen verder niets uit.
Het boek gaat kortom over het donkere, smerige, corrupte India, dat samen met China opbloeit, terwijl de ontwikkeling in het Westen stagneert.
Het verhaal is een opwindende tocht door deze opkomende wereldmacht, India. Balram vertelt ons, hoe hij het ziet. Er waren vroeger duizend kastes in India. Nu zijn het er nog maar twee: Mannen met dikke buiken en mannen met magere.
Het duurt niet lang voor Balram de lezer vertelt hoe hij zelf een Dikke Buik werd. Misschien is Adiga’s plot enigszins voorspelbaar; de moord die gepleegd wordt, komt niet bepaald onverwacht. Maar De Witte Tijger lijdt er nauwelijks onder.
Balram neemt je mee zijn wereld in en praat maar door, soms sarcastisch, af en toe hilarisch. Hij komt uit het boek te voorschijn als een sluw persoon. Geen wonder voor iemand, wiens lot het was te worden onderdrukt en belazerd. Tot hij het kunstje had afgekeken en zijn lot in eigen handen nam.

Wie India democratisch noemt en wil verdedigen dat het system deugt en de welvaart eerlijk verdeeld is, of wie niet van corruptie wil horen, die zal niet blij zijn met dit boek. Ik denk, dat heel veel andere lezers door dit boek worden gegrepen.

Aly Wagenvoorde, 2010

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------
 

Het tijdperk der wonderen    

Aharon Appelfeld

Hoe te spreken en schrijven over gruweldaden, te verbijsterend voor woorden? De Israëlische auteur Aharon Appelfeld (1932) nam zijn toevlucht tot een dromerige, bijna sprookjesachtige verteltrant, waarbij metaforen het onzegbare suggereren, en de Holocaust nooit expliciet wordt genoemd.
Het verhaal begint en eindigt met treinen, die de op handen zijnde jodenvervolging, maar ook het naoorlogse antisemitisme symboliseren.
In het eerste deel roept Appelfeld met veel gevoel voor sfeer en detail de verdwenen joodse wereld van zijn jeugd in herinnering. De Holocaust zelf wordt overgeslagen. Het korte tweede deel speelt vele jaren later, wanneer de hoofdpersoon Bruno als volwassene met de trein terugreist naar zijn geboorteplaats. Hij komt daar bekenden uit zijn jeugd tegen...
Appelfeld bedient zich van de stilte om het onzegbare uit te drukken. Het tijdperk der wonderen is een aangrijpend boek.

Bron: NRC boekenbijlage 14-03-2008

 

Het verhaal van de dienstmaagd    

Margaret Atwood

Margaret Atwood (Canada, 1939) creëert in The Handmaid's Tale (oorspronkelijke titel) een gruwelijke toekomst, waarin vrouwen hun bestaansrecht grotendeels ontlenen aan het feit, dat ze kunnen zorgen voor de voortplanting. Vrouwen worden onderdrukt, mogen geen geld of macht hebben en zijn ingedeeld in verschillende klassen: De kinderloze Martha's die er zijn voor het huishouden, de Dienstmaagden, die dienen te baren voor de Echtgenotes.
De hoofdpersoon, een Dienstmaagd, ziet zichzelf als een voortplantingsmachine, maar heeft nog wel herinneringen aan vroeger, toen ze liefde kon voelen. Alle fysieke vreugden uit het verleden zijn echter verdwenen en teruggebracht tot mechanische acties, nodig om zwanger te raken.
Dit komt, omdat er een religieus totalitair systeem heerst. Alle bestaande vrijheden en rechten zijn afgeschaft. Men volgt het bijbelboek Genesis naar de letter, of beter: men volgt de passages die de machthebbers kiezen.
Margaret Atwood, een van Canada's meest gevierde schrijfsters, schreef dit boek al in 1987.

De Dienstmaagd behoort tot een speciale klasse van vrouwen die enkel instaan voor de voortplanting van de ‘Bevelhebbers', meestal mannen van invloed, waaraan zij worden toegewezen. Tijdens een wekelijks ritueel paren de Bevelhebber, zijn vrouw en de Dienstmaagd in een bizarre 'vereniging van het vlees'. Elke andere vorm van seksueel verkeer met Dienstmaagden wordt streng bestraft en polygamie of buitenhuwelijkse seks wordt zelfs met de dood beboet.

Aangezien de echtgenote van de Bevelhebber  zelf niet in staat is tot het baren van een kind en dit bij haar tot groot verdriet leidt, heerst er voortdurend een onuitgesproken rivaliteit. De Dienstmaagd moet er in slagen zwanger te worden. Liefst zo spoedig mogelijk. Slaagt ze niet, dan wordt ze tot onvrouw bestempeld en verbannen, of erger.

Atwood toont in haar een vrouw die niet alleen lijdt onder deze omstandigheden, maar vooral ook geplaagd wordt door de herinneringen aan andere tijden, waarin ze een kind had, dat geboren werd uit een liefdesverhouding Tijden, waarin ze vrij was om te kiezen en te voelen.

Een meesterwerk!!!

Aly Wagenvoorde, 2010

Omslag eerste druk,
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Handmaid's_Tale

…. En hoewel ik wist dat mijn generaal gek was en hoewel ik wist dat een schootsveld een lege waan is, want van bovenaf, dat begrijp je, heb je geen schootsveld nodig, en uiteindelijk kon het ook voor de simpelste van alle generaals niet verborgen blijven dat er intussen vliegtuigen waren uitgevonden; maar de mijne was gek en had zijn lesje geleerd: schootsveld, en ik zorgde ervoor; ik had een goed team bij elkaar: natuurkundigen en architecten, en wij bliezen alles op wat ons in de weg stond; het laatste was iets groots, iets geweldigs, een heel complex van reusachtige, heel solide gebouwen: een kerk, zijgebouwen, monnikencellen, een bestuursgebouw, een hereboerderij, een hele abdij. Hugo, - hij lag precies tussen twee legers, een Duits en een Amerikaans leger, - en ik zorgde ervoor dat het Duitse leger zijn schootsveld kreeg dat het helemaal niet nodig had; toen knielden de muren voor me neer, ….

De kleinzoon, die net als zijn vader en grootvader architect is, maakt zich op om het te restaureren.
Bölls werk wordt, zoals steeds, gedomineerd door herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog en kritiek op het naoorlogse Duitsland.
Heinrich Böll ontving in 1972 de Nobelprijs voor literatuur ‘voor een oeuvre dat door de historische blik en het krachtige uitbeeldingsvermogen waarvan het getuigt, een vernieuwende invloed op de Duitse literatuur heeft gehad’.

Geboren bin ich in Köln, wo der Rhein, seiner mittelrheinischen Lieblichkeit überdrüssig, breit wird, in die totale Ebene hinein auf die Nebel der Nordsee zufließt; wo weltliche Macht nie so recht ernst genommen worden ist, geistliche Macht weniger ernst, als man gemeinhin in deutschen Landen glaubt; wo man Hitler mit Blumentöpfen bewarf, ...

Vlak voor de jaarwisseling verraste Inge Boulonois me met haar derde dichtbundel 'Het geluk van een tafel'.
Inge Boulonois (Alkmaar, 1945) volgde haar opleiding tot beeldend kunstenaar aan de Akademie voor Beeldende Kunst te Arnhem.
Later voltooide ze de studie Kunstpsychologie aan de Universiteit van Nijmegen.
Sinds 2000 schrijft ze gedichten. Haar poëzie werd meerdere malen bekroond. Ze woont en werkt in Heerhugowaard waar zij in 2011 is benoemd tot Stadsdichter.
De bundel begint met gedichten over een aantal alledaagse voorwerpen, zoals een tafel, een stoel, een kast. De dichteres schildert deze voorwerpen herkenbaar, maar in verrassende bewoordingen en vanuit een ongewoon perspectief. Realistisch, beeldend, en tegelijkertijd zo, dat je als lezer in onverwachte richtingen wordt gestuurd.
Heel beeldend zijn ook een zestiental gedichten over kunst, die eveneens in deze bundel zijn opgenomen. Met name 'Naakte man op bed, 1989, Lucian Freud' sprak me aan.
Dit heeft waarschijnlijk twee redenen. De eerste is, dat de kunst van Freud voor mij boeiender is dan de kunst van bijvoorbeeld Monet of Van Gogh. Een tweede reden is echter, dat het gedicht over de naakte man niet alleen een prachtig beeld oproept van het schilderij, maar ook de kwetsbaarheid van de man in beeld brengt. Want dat is wat ik mis in veel van de overige gedichten. De dichteres slaagt erin je te verrassen, ontroering of emotionele gevoelens blijven echter uit. Haar fijnzinnige beschrijvingen  compenseren dit overigens ruimschoots.
Met 'Het geluk van een tafel' heeft Inge Boulonois een aantal beeldende, sterk visuele en originele gedichten samengebracht.

Enkele gedichten van haar hand over kunst treft u o.a. hier aan:
http://www.cedargallery.nl/nlgedichten_kunst.htm

Aly Wagenvoorde, 2012

Het Winterpaleis

John Boyne

Het Winterpaleis is de meest recente roman van John Boyne (Ierland, 1971). Zijn roman De jongen in de gestreepte pyjama was een bestseller en werd verfilmd. Dit boek heb ik niet gelezen en ik kan Het Winterpaleis daarmee dus niet vergelijken.
Het Winterpaleis is een lijvig boek, 414 pagina's, over een historisch gegeven. Het speelt zich namelijk af in het St. Petersburg ten tijde van de laatste tsaar. Het begin van de twintigste eeuw was een roerige tijd in Rusland. Een jongetje op het platteland begaat - ongewild - een heldendaad en mag als beloning hiervoor toetreden tot de Leib Guard van de laatste tsaar, tsaar Nicolaas. Hij wordt aangesteld als beschermer van Aleksej, de jongste en enige mannelijke nakomeling van de tsaar en de tsarina.
De arme boerenjongen vertoeft in tsaristische kringen alsof hij nooit anders heeft gedaan. En passant belandt hij nog even in het wereldje vol drank, drugs en sex rond Raspoetin en wordt hij verliefd op de beeldschone Anastasia, een van de dochters van de tsaar.
De hoofdstukken over de periode in Rusland worden afgewisseld met episodes uit het latere leven van Georgy, de boerenzoon, wanneer hij met zijn vrouw in Parijs en Londen woont.
Voor de lezer die geïnteresseerd is in de geschiedenis van de laatste tsaar is deze roman geen aanrader. Het is een erg geromantiseerd verhaal, op het zoete af, en doet daarmee geen recht aan wat er zich tussen 1900 en 1918 daadwerkelijk afspeelde in Sint Petersburg en in Jekaterinenburg.
Dat is niet mijn enige bezwaar tegen deze roman. Naast een vlot geschreven en gemakkelijk te lezen verhaal heeft het weinig te bieden. Ik vraag me af of Boyne dit geschreven heeft voor volwassen lezers, of dat hij jongeren met dit verhaal probeert te bekoren.
Tot slot nog dit. Voor de lezers die, net als ik, teleurgesteld zijn over dit boek en de voorspelbare ontknoping aan het eind (die ik niet ga verraden), kan ik een ander boek adviseren.
Al iets langer geleden, in 1992, heeft Edward Radzinsky een fascinerend boek geschreven over dezelfde periode in de Russische geschiedenis, getiteld De laatste tsaar.

 De meester en Margarita    

Mikhail Bulgakov

Het Verdriet van België    

Hugo Claus

De Osiris Opdracht    

Jeroen van Dillen

Berlijn Alexanderplatz

Alfred Döblin

Van Berlijn Alexanderplatz wordt wel gezegd, dat het een van de beste verhalen uit de jaren twintig van de vorige eeuw is over het stadsleven.
De roman draait om de ex-delinquent Franz Biberkopf en zijn poging om een oppassend burger te worden. Hij is het prototype van 'de kleine man', waaromheen zich een verhaal afspeelt van misdaad, verleiding en verraad. Franz probeert van alles om op het rechte pad te blijven en een beetje geluk te vinden, overigens zonder veel succes.
De roman geeft soms een gevoel van beklemming, maar is ook verrassend vanwege zijn stijl. Het suggereert gevoelens van snelheid en wekt soms verwarring; voornamelijk omdat het een 'andere' roman is dan veel romans uit begin 20ste eeuw. Het laat de traditionele opvattingen van hoe een roman moet zijn, los en confronteert de lezer met krantenverslagen, gesprekken tussen willekeurige personen, reclameteksten en straatnaamborden.
Hetgeen overigens ook wel weer past in deze tijd, waarin er veel geëxperimenteerd werd, denk bijvoorbeeld aan het Dadaïsme of aan de gedichten van Paul van Ostaijen.
Het is een vernieuwend boek en ook nu nog goed leesbaar.
Nog een weetje. Slechts enkele tientallen jaren geleden heeft Rainer Werner Fassbinder deze roman uit 1929 bewerkt tot een tv-serie. Ook in die tijd, eind 20ste eeuw, was 'Berlijn Alexanderplatz' dus nog steeds intrigerend en inspirerend.

Aly Wagenvoorde, 2010

E  -  F  -  G  -  H
 

De Middagvrouw

Julia Franck

Weltende
Es ist ein Weinen in der Welt,
Als ob der Liebe Gott gestorben war,
Und der bleierne Schatten, der niederfällt,
Lastet grabesschwer.
Komm, wir wollen uns näher verbergen…
Das Leben liegt in aller Herzen
Wie in Särgen.
Du! Wir wollen uns tief küssen -
Es pocht eine Sehnsucht an die Welt,
An der wir sterben müssen.

Else Lasker-Schüler

Julia Franck heeft een roman geschreven, waarin ze het leven van haar grootmoeder verbeeldt. Een grootmoeder, die ze nooit heeft ontmoet.
Het zevenjarige jongetje uit de roman, dat in 1945 op de vlucht uit Stettin door zijn moeder op een station wordt achtergelaten, is de vader van de schrijfster. Deze vader stierf, zonder veel over zijn moeder te hebben verteld. Julia Franck probeert deze vrouw een gezicht te geven.
Ze begint het boek met een proloog, waarin de moeder het zoontje Peter achterlaat op een station. Hij wacht, maar zij komt niet meer terug.
Wat daarna volgt is een terugblik op het leven van deze moeder, Helene.
Aanvankelijk wordt haar jeugd beschreven, waarin ze consequent wordt afgewezen door haar eigen moeder. Ze is ongewenst. Haar vier broertjes zijn voor haar geboren en allen gestorven en moeder heeft dit kind absoluut niet gewenst. Helene is gevoelig, zorgzaam en intelligent. Dat mag echter niet baten, in de ogen van haar moeder kan ze nauwelijks iets goed doen. Helene krijgt op geen enkele wijze contact met haar. Een contact waar ze naar hunkert.
Als hun vader, die zwaar gewond uit de eerste wereldoorlog terugkeerde, gestorven is, gaan de zussen Helene en Martha bij hun tante Fanny in Berlijn wonen. Zo ontsnappen ze aan hun gestoorde moeder. Het decadente leventje bevalt Martha heel goed, maar Helene heeft andere ambities en interesses. Waarin niemand geïnteresseerd lijkt. Ze leidt een eenzaam leventje tot ze Carl ontmoet.
Aan een gelukkige episode in haar leven met deze Carl komt een einde, wanneer Carl verongelukt. Daarna treedt het zwijgen in en komt het ongewenst-zijn opnieuw naar voren in een volgende relatie. Helene’s man Wilhelm is een echte nationaal-socialist. Hij aanbidt de Führer. Hij zorgt, dat Helene een andere identiteit krijgt (ze is/was joods); zelfs haar naam is vanaf dat moment anders, ze heet nu Alice Schulz.  Dit huwelijk is vanaf het allereerste begin een mislukking. Wilhelm gedraagt zich als een tiran. Uiteindelijk raakt ook ‘Alice’ ongewenst zwanger. Wilhelm laat zich weinig aan haar gelegen liggen. Hij gaat geheel op in zijn werk en zijn vriendinnen. Uiteindelijk verlaat hij haar voor een ander.
Alle tegenspoed in haar leven en het steeds maar afgewezen worden maken, dat er haar niets rest dan zwijgen.  In feite is ze verloren, maar toch blijft ze voor haar zoontje zorgen. Ze werkt keihard, ze probeert steeds voor eten te zorgen dat hij lekker vindt, enzovoort.
Met de komst van de Russen komt er een einde aan deze situatie. Ze  vluchten samen en Helene laat haar zoontje ergens op een perron achter.
Als lezer heb je daarmee een levensgeschiedenis van Helene te lezen gekregen om u tegen te zeggen. Of dat voldoende verklaart, waarom ze uiteindelijk haar zoontje achterliet, moet iedereen zelf maar uitmaken. Het zou mij echter verbazen, wanneer er na het lezen van deze roman geen gevoel van mededogen bij de lezer is ontstaan.
Ik begon deze recensie met een gedicht van Else Lasker-Schüler. Aan dit gedicht wordt enkele keren gerefereerd in het boek. Het eindigt met de regel:
An der wir sterben müssen …

Aly Wagenvoorde

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

Beeld 'De Sfinx' van de Duitse beeldhouwster
Ingeborg Hunzinger, geboren als Ingeborg Franck, (Berlijn, 3 februari 1915 - aldaar, 19 juli 2009)

Hunzinger werd in 1932 lid van de Kommunistische Partei Deutschlands en begon in 1935 met een kunstzinnige opleiding. Omdat ze van moederszijde van Joodse komaf was, zocht ze tijdens de Tweede Wereldoorlog haar toevlucht in achtereenvolgens Italië, Silezië en het hogere gedeelte van het Zwarte Woud. Ze kreeg twee kinderen van de Duitse kunstschilder Helmut Ruhmer maar kon vanwege de Neurenberger rassenwetten niet met hem trouwen. Ruhmer verloor vlak voor het einde van de oorlog het leven. In de jaren 50 trouwde ze met de kunstschilder Adolf Hunzinger en baarde haar derde kind. Na te zijn gescheiden, hertrouwde ze in de jaren 60 met de beeldhouwer Robert Riehl.

Hunzinger pakte na de oorlog haar afgebroken kunststudie in Oost-Berlijn weer op en gaf er onder meer les aan de kunsthogeschool. In 1953 vestigde ze zich als vrij kunstenares in Treptow-Köpenick.

Ingeborg Hunzinger was de grootmoeder van de schrijfster Julia Franck.

De eenzaamheid van de priemgetallen

Paolo Giordano

De eenzaamheid van de priemgetallen won in 2008 de belangrijke literaire prijs van Italië, de Premio Straga. Is dat verdiend?
De roman fascineert meteen al door de bijzondere titel.
Wie zijn deze 'eenzame priemgetallen'?

Allereerst Mattia, die een tweelingzusje Michela had. Hád! Hij was verantwoordelijk voor haar en moest voor haar zorgen, want Michela was geestelijk gehandicapt. Mattia leefde hierdoor tamelijk geïsoleerd. Toen hij eindelijk eens voor een feestje werd gevraagd, liet hij Michela voor het eerst een tijdje aan haar lot over. Een fatale beslissing. Michela verdween en werd niet meer terug gevonden. Mattia trok zich vervolgens terug in de wereld van de getallen, waarin hij verder niemand toeliet.

Het andere 'priemgetal' is Alice, die te maken had met een veeleisende vader. De verplichte skilessen waren voor haar een ware kwelling. Vaak deed ze het in haar broek van angst. Toen ze op zekere dag van de spanning ook haar poep niet kon ophouden en ze uit schaamte wegvluchtte van de skigroep, tuimelde ze enkele meters naar beneden. Haar been herstelde nooit meer volledig van deze val.

Deze twee getraumatiseerde en eenzame pubers vinden elkaar op de middelbare school.
Maar reken maar niet teveel op een happy-end. Ze zijn niet in staat om de weg naar een betere toekomst te bewandelen.
Tijdens zijn studie wiskunde beseft Mattia dat hij en Alice zijn als priemgetallen, 'alleen en verloren, vlak bij elkaar, maar niet dicht genoeg om elkaar echt aan te raken'.
Ze voelen een band maar missen de woorden of het juiste moment.
Ze staan weerloos tegenover het leven.

Die prestigieuze literaire Italiaanse prijs? Meer dan verdiend! Wat is dit een mooi boek.

Aly Wagenvoorde, 2009

De roman 'Tirza' van Grunberg dient zich aan als een ultrarealistisch product.
Hoofdpersoon Jörgen Hofmeester is een vader van het ouderwetse soort. Trots op zijn dochters Tirza en Ibi, maar bevreesd voor de grote veranderingen in het leven. Tirza zou 'hoog-hoogbegaafd' zijn, zijn oogappel Ibi is enigszins uit de gratie geraakt omdat ze met een allochtoon een Bed en Breakfast in Frankrijk runt in plaats van iets moeilijks te studeren.
Zelf is Jörgen intussen maar matig geslaagd. Op de avond van het eindexamenfeestje voor Tirza, als de trotse vader zijn cursus 'Zelf sushi en sashimi maken' uitprobeert, keert zijn weggelopen echtgenote, na een jarenlange buitenechtelijke affaire, terug en drukt hem met z'n neus op z'n tekortkomingen. Hun huwelijk was een vergissing, ze wilden elkaar helemaal niet, maar nu, na haar escapade, zijn ze te oud om er nog wat van te maken en moeten ze maar illusieloos bij elkaar blijven.
Jörgen blijkt intussen door zijn werkgever, een literaire uitgeverij, allang op non-actief te zijn gesteld. Om zijn omgeving niks van die vernedering te laten merken, rijdt hij elke dag naar Schiphol, waar hij doelloos rondhangt met het laatste manuscript van een auteur in zijn tas.
Jörgens met veel krenterigheid bijeengeschraapte kapitaal, waarmee hij zijn dochters een onbezorgde toekomst wilde geven, blijkt na 11 september in hedge-funds te zijn verdampt. Als Tirza vervolgens met een Marokkaans vriendje thuiskomt ziet hij in hem Mohammed Atta, de hoofddader van de 9/11-aanslagen, en daarmee de oorzaak van zijn financiële teloorgang...

Bron: boekrecensies.trouw.nl 

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------
 

De Steppewolf

Hermann Hesse

Deze roman van Herman Hesse verscheen in 1927. Dit werk bezorgde de schrijver wereldwijd erkenning. Vooral de Europese en Amerikaanse jeugdbewegingen in de zestiger jaren van de vorige eeuw konden zich identificeren met de figuur van de steppenwolf en gebruikten dit in hun protest tegen het establishment.
Ondanks de schijnbaar chaotische structuur met meermaals wisselende vertelperspectieven, een toegevoegd essay en het verwarrende visioen van het ‘Magisch Theater’, waarmee de roman eindigt, is het een volgens (misschien wel muzikale) wetten gecomponeerd werk. Hesse spreekt zelf ook over ‘een sonate’.
De inleiding, het zogenaamde voorwoord van de uitgever, is een inleiding op de neurotische persoonlijkheidsstructuur van de latere ik-persoon Harry Haller.
Aansluitend volgt een eerste sequens ‘Harry Hallers aantekeningen’, welke geconcretiseerd wordt door het motto ‘Nur für Verrückte’, alleen voor gekken. Dat geeft het motief aan van de innerlijke verscheurdheid, de  ambivalente verhouding tot het burgerlijke van Harry Haller.
Het essay ‘Tractat vom Steppenwolf’ dat hij in handen krijgt via een boekverkoper, werkt als een intermezzo tussen de beide romandelen.
Harry Haller een eenzaam persoon van vijftig,  voelt zich, zoals gezegd,  innerlijk verscheurd. Zijn ene kant is de intellectueel, die mooie idealen heeft; de andere kant is de aardse mens, die leeft volgens zijn instinct. Hij voelt zich totaal vervreemd van de kleinburgerlijke omgeving, waarin hij zich bevindt. Tegelijkertijd voelt hij er zich, door een kinderlijk soort heimwee, eveneens door aangetrokken. Zijn nachten brengt hij door in goedkope kroegjes. Uit het traktaat blijkt, dat Harry Haller niet tevreden met zichzelf kan zijn, zichzelf niet kan accepteren; niet, als hij als ‘mens’ fungeert, maar evenmin als de ‘wolf’ de boventoon voert. Het is alsof beide elkaar beloeren en veroordelen. Zoals hierboven al is aangegeven, beschrijft De Steppenwolf deze spanning, die het innerlijke leven van Haller beheerst, vanuit verschillende perspectieven.
Op het hoogtepunt van zijn vertwijfeling, en als hij dicht tegen een zelfmoord aanschurkt, gaat Haller op onderzoek uit: Hij experimenteert met zijn sexualiteit, bezoekt jazzclubs, leert de foxtrot dansen, en gaat om met mensen, die hij voorheen niet had zien staan. De ‘personen’ die hij ontmoet, zou je kunnen beschouwen als archetypen van de persoonlijkheden, die Haller in zijn onderbewustzijn is. Toch is deze ervaring met een andere manier van leven geen overwinning op zijn intellect en zijn neurotisch dualisme.
Hesse schreef andere boeken, die toegankelijker zijn. Toch zie ik als het een geniale overpeinzing en vormgeving van het proces van zelfontdekking en is het –ook nu nog – zeer interessant om te lezen en te overdenken.

Aly Wagenvoorde, 2010

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------
 

I  -  J  -  K  -  L
 

De Gedaanteverwisseling  

Franz Kafka

Franz Kafka, 1906
(Fotografie aus dem Atelier Jacobi, 1906)

'De jood van New York' is de Nederlandse vertaling van 'The Jew of New York' (1998). Dit stripverhaal wordt bevolkt door geobsedeerde utopisten en nerveuze kleine handelaren die proberen te overleven in de Nieuwe Wereld.
Het is (grotendeels) fictie, gebaseerd op een waar gebeurd verhaal.
De jood van New York leest als een aaneenschakeling van mislukkingen. Het stripboek zit vol verwijzingen naar de geschiedenis van het jodendom.

Onderweg (oorspr. Titel  On the road)

Jack Kerouac

Over ‘Onderweg’ van Jack Kerouac is veel geschreven, maar de uiteindelijke uitgave is niet geheel geworden, zoals Jack Kerouac het had bedoeld. Het werd echter meteen herkend en omarmd als de stem van een generatie die zich Beatniks noemde, jongelui die anti-Amerikaans waren, de voorlopers van de hippies. Kerouac werd op slag beroemd en On the Road vond wereldwijd miljoenen lezers.
Als je de authentieke versie naast de gepubliceerde uit 1957 legt, valt op hoe rigide de redactie destijds met het boek is omgesprongen. Kerouac beschrijft tussen Cassady en Ginsberg een liefdesverhouding die voor preuts Amerika van de jaren vijftig te homoseksueel getint was, en de passage werd geschrapt. Door de afwezigheid van alinea’s krijgt de ‘scroll’ de lyrische vaart die Kerouac voor ogen staat: in lange zinnen geeft hij de sensatie weer van het reizen en zwerven dwars door Amerika van New York naar San Francisco met auto’s en bussen. Kerouac vond met On the Road een sublieme, bezwerende stijl waarin geen plaats is voor literaire remmingen. Zijn ‘scroll’-boek is net zo uitgestrekt als de asfaltstrook waarover Kerouac en Cassady reisden. Wat zochten ze op weg? ‘Girls, visions, everything,’ schrijft Kerouac. En dit alles moet ‘gewoonweg’ genoteerd worden. Dát was de oorspronkelijke versie, waaraan vóór uitgave veel gesleuteld is.
De man die met On the Road de ultieme Amerikaroman schreef, werd geboren als Jean Louis Lebris de Kerouac, was van Frans-Canadese afkomst en leerde pas Engels op de lagere school. Na een blauwe maandag in het Amerikaanse leger en op de New Yorkse universiteit, waar hij kennismaakte met de literaire bohémiens Allen Ginsberg en William Burroughs, verdeelde hij zijn tijd tussen schrijven en reizen met zijn vriend en muze Neal Cassady.
Kerouac debuteerde in 1950 met de autobiografische familieroman The Town and the City, en schreef een jaar later in drie weken de eerste versie van On the Road op één rol papier, omdat hij zijn ‘spontaneous prose’ niet wilde onderbreken voor het indraaien van nieuwe vellen in zijn typemachine. De op het ritme van de jazz geschreven road novel over een groep non-conformisten die de weidsheid en onbegrensde mogelijkheden (seks en drugs) van Amerika verkent, verscheen in 1957 en werd de bijbel van de beatgeneration (en later van de hippies). Kerouac werd een mediaster, probeerde zijn succes te herhalen met The Dharma Bums (1958), waarin een antimaterialistische dichter het zenboeddhisme als verlossing omarmt. De laatste tien jaar van zijn leven trok Kerouac zich terug in het huis van zijn moeder in Lowell.
Zijn beroemdste roman, Onderweg, was het relaas van Sal Paradise over zijn reizen door Amerika. Hij reisde met de vrije en roekeloze Dean Moriarty van de oost- naar de westkust van Amerika. De afwijzing door het tweetal van huiselijk en economisch conformisme ten gunste van een zoektocht naar vrije en open gemeenschappen en intense individuele ervaringen blijft aantrekkingskracht uitoefenen. Niet alleen in de tijd, waarin het voor het eerst werd uitgegeven, 1957, maar ook nu nog.

Routekaart reizen van Kerouac

Paul en Claire hebben een afspraak met broer Serge en zijn vrouw in een chique restaurant. Serge is politicus en de kans is groot, dat hij premier wordt.
De familie heeft het nodige te bespreken tijdens het diner. Hun zonen hebben namelijk de dood van een dakloze op hun geweten. Ze willen overleggen, wat ze als ouders doen met deze kennis.
Dat blijkt nog niet zo eenvoudig. Serge vindt dat hij open kaart moet spelen. Paul en vooral ook zijn vrouw Claire vinden, dat ze in de eerste plaats hun kind moeten beschermen door te zwijgen. Zij willen niet dat dit ongelukkige voorval de toekomst van hun zoon vernielt. Welke consequenties deze keuze heeft, ga ik niet verraden.
Het diner is een toegankelijk, geestig en spannend boek. Toch maakt het de verwachting, dat dit een boek is waar nauwelijks iets op aan te merken valt, niet waar. Voor de verklaring van de gewelddadigheid van (zowel Paul als) de zoon van Paul maakt Koch een matige keuze, namelijk een erfelijke ziekte. Dat is een gemiste kans. Het ontneemt de lezer de mogelijkheid om zelf een antwoord te zoeken op het 'waarom' van deze daad. Bovendien wordt de ziekte van vader en zoon tamelijk breed uitgemeten, terwijl uiteindelijk de moeder, Claire, ook voor niets terugdeinst. Hoe verklaren we dit? Nu kunnen de lezers wel zelf 'aan de slag', ware het niet, dat Claire's positie in het boek onderbelicht blijft en we haar voornamelijk kennen van de overdreven liefdevolle beschrijving van Paul. De roman zegt te weinig over deze moeder en ontneemt de lezer daarmee de kans om zich met haar te identificeren. Een verklaring van haar daden, of begrip ervoor, kan dan ook alleen in algemene zin.
Het diner blijft een leuk boek, maar het wekte aanvankelijk verwachtingen, die het uiteindelijk niet waar maakte.

A. Wagenvoorde

 Mannen die vrouwen haten

Stieg Larsson

Uitgever: SIGNATURE
Publicatie jaar: 2008
ISBN: 9789056721763

In het boek spelen twee personen de hoofdrol: Mikael Blomkvist en Lisbeth Salander. Hij is een innemende man en een kritische journalist van middelbare leeftijd. Hij is tevens verbonden aan het tijdschrift Millennium. Lisbeth lijkt in weinig op hem. Ze is jong, eigenzinnig, ogenschijnlijk gevoelloos en staat onder curatele. Ook uiterlijk is ze zijn tegenpool: Zwartgeverfd haar, piercings en tatoeages.
Mikael raakt betrokken bij een schandaal en wordt vrijwel tegelijkertijd benaderd door oud-zakenman Henrik Vanger. Veertig jaar geleden is de zestienjarige Harriët Vanger op mysterieuze wijze verdwenen en vermoedelijk vermoord. De zaak is echter nooit opgelost en inmiddels verjaard.
Henrik Vanger is geobsedeerd door deze verdwijning en kan niet berusten. Hij wil dat Mikael zich hier nog eens op stort. Mikael sluit zich op en spit in een ijzige omgeving (in meer dan een opzicht) alle dossiers door. En hij leert diverse familieleden kennen. Het zijn er veel… De vele neven en nichten maken, dat de lezer daar de draad snel kwijtraakt. Erg storend is het niet, maar ook niet steeds functioneel. Hetzelfde geldt voor de dochter van Mikael die even opduikt in het verhaal, om er vervolgens ook weer uit te verdwijnen.
Aanvankelijk lijkt het onderzoek van Mikael nergens op uit te lopen.
Dan krijgt hij hulp van Lisbeth, die een uitermate goede hacker blijkt te zijn. Samen stuiten ze op een spoor dat rechtstreeks naar een akelig familiegeheim voert ...
Larsson overleed in 2004, nog voordat Mannen die vrouwen haten, zijn eerste boek, werd gepubliceerd. De Zweedse kritieken waren overweldigend en het boek werd bekroond met de Glazen Sleutel, de prijs voor de beste Scandinavische misdaadroman.
Dat maakt nieuwsgierig. Is het een doorsnee misdaadroman, of heeft het meer literaire kwaliteiten dan alleen een knap geschreven, spannend boek?
Het boek leest vlot en is spannend, er zit voldoende afwisseling in, de hoofdpersonen zijn krachtige en tevens markante personages, maar daarmee ontstijgt dit boek het niveau van de betere misdaadromans niet.
En de titel...?

Aly Wagenvoorde, 2009

Rutka Laskier - Dagboek januari – april 1943   

Rutka Laskier

Ik heb de indruk dat ik voor het laatst schrijft. In de stad wordt een razzia gehouden. Ik mag niet naar buiten en thuis word ik gek. (…) Sinds een paar dagen hangt er iets in de lucht. (…) De stad is verlamd in afwachting, en afwachten is het ergste wat er bestaat. Was het allemaal maar voorbij, die lijdensweg, die hel. Ik probeer gedachten aan morgen te ontwijken… maar ze blijven steeds als opdringerige vliegen terugkomen. Kon je maar zeggen: Het is zover, je sterft maar één keer … maar dat gaat niet, want ondanks al die wreedheden wil je leven, de dag van morgen afwachten, dat wil zeggen nu, op dit moment, Auschwitz of het werkkamp. Ik moet hier niet aan denken en ga over privédingen schrijven.’ – Rutka Laskier, 20 februari 1943

Rutka Laskier is veertien jaar oud als ze in 1943 in het getto Bedzin, Polen, een dagboek begint bij te houden. De gruwelijkheden van de buitenwereld sluiten haar langzaam in. Haar dagboek geeft het leven weer van een Joodse tiener over wie de schaduw van de dood zich al uitstrekt. In het getto beleeft Rutka haar eerste verliefdheden, haar eerste teleurstellingen, vriendschappen, jaloezie. Te midden van de deportaties, de angst en andere verschrikkingen doet ze verslag van haar dagelijkse leven. Haar bange vermoedens over het lot dat haar en haar tijdgenoten beschoren is, blijken waarheid te worden.
Een ontroerende, menselijke en historische weerslag van Rutka’s leven en dood, maar ook van het leven en de dood van tienduizenden jongens en meisjes tijdens de Holocaust.

In 2006, zestig jaar na de oorlog, wordt Zahava (Laskier) Scherz, de halfzus van Rutka, op een ochtend gebeld door een onbekende man. Hij meldt haar dat het dagboek van Rutka is gevonden in Bedzin, de geboorteplaats van Rutka. Sindsdien zet Zahava Scherz zich in voor de promotie van dit dagboek en maakt zij zich sterk voor de herdenking van de slachtoffers van de Holocaust. Door haar bemoeienis is het dagboek uitgegeven door Yad Vashem. Onlangs werkte ze mee aan een BBC-documentaire over Rutka Laskier in Polen.

Bron: www.degeus.nl

In dit boek uit 1992 gaat het over WO II. Dit keer echter niet over de meest gebruikelijke thema's, maar over meisjes die het met Duitsers aanlegden. Greetje van zeventien groeit op in gereformeerd Katwijk. Ze laat zich verleiden door de Duitser Heinz. Ze staat daar, in haar armoedige, versleten kleding en ziet niets dan een grauwe, troosteloze toekomst. Dan neemt ze in een flits de beslissing om met Heinz mee te gaan. Ze raakt verzeild in het wereldje van bezetters en moffenhoeren, drank en orgieën, waardoor ze na de oorlog uit Katwijk moet vertrekken. Ze gaat op de fiets naar Amsterdam, waar ze zich voordoet als de joodse Jessica Carvalho. Ze gaat medicijnen studeren en krijgt zelfs een joods vriendje ...
En ondertussen neemt ze iedere gelegenheid te baat om mensen aan te geven, tegen elkaar uit te spelen en relaties te gronde te richten. Uiteindelijk vindt ze Heinz terug. Was hij dan toch de man van wie ze echt gehouden heeft?
Misschien is het allemaal een beetje veel, maar het geeft wel een aangrijpend beeld van wat zich in en rond de kringen van de Duitse bezetters heeft afgespeeld. Is 'gewoner' geloofwaardiger of boeiender? Lees het boek en oordeel zelf.
 
Maartje

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

 

Het lot van de familie Meijer (2007)   

Charles Lewinsky

Als op een nacht in 1871 een ver familielid bij de deur van de Meijers aanklopt, kan niemand vermoeden dat hun leven vanaf dat moment radicaal zal veranderen. Hun wereld in het dorp Endingen is op dat moment klein, maar nog intact. Dan duikt wervelwind Janki op, een ver familielid, al weet niemand er het fijne van. Een jaar later heeft hij een bruid - de aangenomen dochter annex dienstmeid Chanele, een vrouw die op vele momenten een beslissende rol gaat spelen in het leven van de Meijers - en een stoffenwinkel in Baden.
Vijf generaties beslaat de geschiedenis van de Meijers, een geschiedenis vol liefdesgeluk en levensdroefenis, en vol strijd om succes en acceptatie. Van de kleine, gave wereld van Endingen, waar veehandelaar Salomon Meijer zijn altijd opgevouwen paraplu tot een symbool van zijn betrouwbaarheid heeft gemaakt, gaat het naar het mooiste warenhuis van Zürich, en voorbij de landsgrenzen. En steeds raakt de wereld een stukje meer uit zijn voegen.
Charles Lewinsky schrijft met een verbeeldingskracht die de lezer onherroepelijk tot een bang, hoopvol en hunkerend deel van deze familie laat worden.
Met Het lot van de familie Meijer heeft Charles Lewinsky een ongelooflijk indrukwekkende, mooie, grappige, ontroerende familieroman geschreven. De stemmen van Salomon Meijer en de zijnen zullen nog lang nagonzen.

Charles Lewinsky (1946) woont afwisselend in Zürich en in een dorpje in Frankrijk. Hij heeft gewerkt als dramaturg, regisseur en redacteur, schrijft scripts voor tv, romans en theaterstukken. Voor zijn roman Johannistag, gepubliceerd in 2002, ontving hij de prijs van de Zwitserse Schillerstichting. In Duitsland zijn van de indrukwekkende roman Het lot van de familie Meijer meer dan 100.000 exemplaren verkocht.

M  -  N  -  O  -  P
 

De kolonel krijgt nooit post (1961)

Gabriel García Márquez

Een novelle, die gaat over geweld, onrecht en eenzaamheid. Aan het begin van de twintigste eeuw woont een kolonel, veteraan uit de burgeroorlog, met zijn door astma geplaagde vrouw hongerend en kennelijk vergeten in een klein dorpje in Colombia. Zijn leven wordt gevoed door de hoop dat hij ooit een overheidspensioen zal krijgen, vijftien jaar te laat, dat een eind zou maken aan de armoede en ellende van zijn leven na de oorlog. Maar elke vrijdag wordt zijn hoop op een beter leven de grond in geboord als de postbode zijn wekelijkse refrein opzegt; "De kolonel krijgt nooit post."
De ironie van de ellende van de kolonel - zijn blinde geloof in deelname aan een revolutie die hem en zijn landgenoten alleen maar armer heeft gemaakt - staat naast zijn voornaamste probleem: de vraag of hij de erfenis van zijn zoon moet verkopen: de vechthaan waarmee hij ooit een fortuin zou kunnen verdienen. Zijn zoon werd gedood wegens het verspreiden van verboden literatuur...

Samen met Jorge Luis Borges is Márquez de meest bekende Latijns-Amerikaanse auteur. Ook is hij winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur. Een van zijn meest bekende romans is 'Honderd jaar eenzaamheid', welke geldt als een van de belangrijkste werken van het magisch realisme en een hoogtepunt van de Latijns-Amerikaanse literatuur.

Zaterdag (2005)

Ian McEwan

De Britse auteur Ian McEwan beschrijft in deze roman een dag uit het leven van een welgestelde neurochirurg. Het verhaal speelt zich af in onze tijd. De neurochirurg Henry Perowne verheugt zich op het etentje, dat aan het eind van de zaterdag zal plaatsvinden. Een etentje met zijn familie. Als Perowne onderweg is naar een partijtje squash, wordt hij geconfronteerd met verkeersproblemen vanwege een grote anti-oorlogsbetoging. Bij zijn poging toch nog op tijd voor zijn afspraak te zijn, raakt hij in de problemen en wordt bedreigd door Baxter, een jongeman bij wie hij de symptomen van de ziekte van Huntington herkent. Deze eerste confrontatie loopt met een sisser af, maar een tweede ontmoeting bij Perowne thuis verloopt minder gunstig. Terwijl het helemaal uit de hand dreigt te lopen, brengt het klassieke gedicht 'Dover Beach' uitkomst.
Ik was meteen in de ban van deze roman van McEwan, maar het gegeven, dat iemand je gezin terroriseert en dat een gedicht redding kan bieden sprak me aanvankelijk niet zo aan. Als je dit echter niet al te letterlijk neemt, dan wordt het minder ongeloofwaardig. Poëzie raakte Baxter. Het geeft aan dat Baxter niet enkel een weerzinwekkend persoon is, maar dat hij ook een menselijke kant heeft.
Er zit een prachtige ontwikkeling in deze roman van Henry Perowne's houding ten opzichte van de oorlog in Irak, nu hij geconfronteerd wordt met zijn eigen weerloosheid.
 

Zicht op Decima

Lotus-brieven (2001)  

Adriaan Morriën

In 1956 ontmoet een schrijver - getrouwd, twee kinderen - een jongere studente op wie hij hartstochtelijk verliefd wordt. De liefde blijkt wederzijds te zijn. Tijdens de dagen dat de twee elkaar niet zien, schrijft de schrijver brieven aan zijn beminde; lange, tedere, gepassioneerde brieven.

'Ik ben erg verliefd op je. Ik denk voortdurend aan je. Ik zou voor je bidden als God zich om de mensheid bekommerde. (...) Ik heb een diepgaande liefdesverhouding met je armen. Ik ben telkens verweesd, omdat je ze weer mee naar huis neemt.'

De brieven aan het meisje dat Lotus heet werden geschreven door Adriaan Morriën. Morriën zelf noemde ze 'Het verslag van een betovering', wat de ondertitel werd van de bundel Lotus-brieven.

Morriën was 44 jaar toen hij, getrouwd man met twee dochters, in 1956 de 23-jarige Lotus, een studente, leerde kennen. Hun relatie duurde slechts anderhalf jaar, maar uit het boek blijkt hoe groot de liefde was die Morriën voor haar koesterde.

Deze brieven, die een periode van anderhalf jaar beslaan, geven een beeld van de gevoelens van de schrijver voor zijn geliefde, maar ook van zijn literaire werkzaamheden, zijn reizen, zijn gezinsleven en het algemene klimaat van zijn tijd.

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

Norwegian Wood (1987)


Haruki Murakami

Norwegian Wood (1987) is een vroeg werk van de Japanse schrijver Haruki Murakami.        
In tegenstelling tot enkele van zijn andere werken is dit een tamelijk rechtlijnig verhaal, een Bildungsroman.
‘Norwegian Wood’ is genoemd naar een lied van The Beatles en de melancholie van dit lied is voelbaar in de gehele roman.
Het boek begint met een introductie van de 37 jaar oude Toru Watanabe, die deze Beatlessong hoort en daardoor wordt herinnerd  aan zijn leven van bijna twintig jaar geleden.
De sombere dubbelzinnigheid en verwarring in het nummer van The Beatles is vergelijkbaar met die van de roman. The Beatles zongen: "I once had a girl / or should I say / she once had me". Voor Watanabe zijn relaties en verliefdheden even onduidelijk.
De eerste vrouw om wie het verhaal grotendeels draait, is Naoko. Watanabe had slechts één vriend op de middelbare school, Kizuki, en Naoko was de vriendin van Kizuki. Het drietal trok veel samen op. Op een dag pleegt Kizuki volkomen onverwacht zelfmoord en daarna zien Watanabe en Naoko elkaar een jaar lang niet.
Watanabe wil de stad waar ze alle drie zijn opgegroeid ontvluchten en hij gaat naar Tokyo om daar te studeren.  Ook Naoko gaat in Tokyo studeren en zo ontmoeten ze elkaar opnieuw. Deze hernieuwde kennismaking  groeit uit tot een aantal vreemdsoortige ontmoetingen. Eén keer slapen ze samen – waarna Kizuki weggaat uit Tokyo en in een soort kliniek wordt opgenomen, ver van de bewoonde wereld.
De tweede vrouw waarmee Watanabe iets begint is Midori. Hij ontmoet haar, nadat Naoko is vertrokken. Midori trekt zich af en toe terug en laat dan niets van zich horen of verschijnt niet op een afspraak. Ze vertelt Watanabe, dat haar vader in Uruguay zit en dat zij en haar zus de boekwinkel van deze vader moeten runnen. Uiteindelijk blijkt de vader echter gewoon in Japan te zijn. Hij is doodziek en zijn dochters verzorgen hem zo goed mogelijk. Toru Watanabe accepteert alles zoals het komt. Hij voelt zich wel aangetrokken tot Midori (die overigens een vriendje heeft), maar voelt zich nog meer verantwoordelijk voor Naoko.
Vrienden heeft Watanabe nauwelijks, afgezien van eentje, die contact met hem legt, omdat ze allebei The Great Gatsby lezen en bewonderen. Deze ‘vriend’ neemt hem af en toe mee naar bars, op zoek naar een one-night-stand.
Na vele maanden in de kliniek te hebben doorgebracht, nodigt Naoko Watanabe uit, om een keer op bezoek te komen. De kliniek ligt erg afgelegen, midden in de natuur. Van de aanwezige personen daar is nauwelijks duidelijk wie arts of verpleger is, en wie patient. Er hangt een vreemde, wat droevige sfeer op de kamer van het meisje. En de kamergenote van Naoko, die gitaar speelt, speelt uiteraard o.a. ‘Norwegian Wood’.
Al met al brengt dit bezoek geen duidelijkheid voor Watanabe. Hij nodigt Naoko uit om bij hem te komen wonen, maar zij kan niets toezeggen of reageert helemaal niet.
Enfin, ik zal niet uit de doeken doen hoe het verder gaat.
Het verhaal maakte op mij een typisch Japanse indruk, al is het moeilijk om dat nader uit te leggen. Verder lag er veel nadruk op sex. Dat er een vreemd of bevreemdend sfeertje hing, blijkt waarschijnlijk wel uit de omschrijving. Afgezien daarvan (of mede daardoor?) was het een universeel verhaal over liefde, verlies en de zoektocht naar je plaats in de wereld.
Na ruim 20 jaar nog steeds de moeite waard om te lezen.

Aly Wagenvoorde, 2011

Heer, vrouw, boer (1928)

Vladimir Nabokov

Toen Vladimir Nabokov in 1955 in Parijs Lolita publiceerde, veroorzaakte hij in de literaire wereld en nog meer daarbuiten een ware sensatie. Velen hoorden toen pas voor het eerst de naam van deze Amerikaans-Russische schrijver, die reeds een aanzienlijk oeuvre op zijn naam had staan.
Nabokov, in 1899 in Petersburg geboren, verliet Rusland in 1919 en woonde achtereenvolgens in Cambridge, Berlijn en Parijs, voor hij zich in 1940 definitief in de Verenigde Staten vestigde. Sindsdien schreef  hij zijn boeken in het Engels, daarvoor uitsluitend in het Russisch, wat misschien een van de oorzaken is van de geringe internationale erkenning die hij voor de verschijning van Lolita ondervond.
Heer, vrouw, boer behoort tot de werken van de schrijver, die nog in het Russisch werd geschreven. Franz, een jonge man uit de provincie, reist naar de hoofdstad en wordt verkoper in het warenhuis van zijn oom Drayer. Al spoedig ontstaat er een relatie tussen de aantrekkelijke vrouw van Drayer, Marta en de jonge Franz. Franz raakt zozeer in de ban van deze vrouw, dat hij bereid is om samen met Marta de perfecte moord op zijn oom te beramen. Marta wil geen echtscheiding, omdat ze het vermogen van haar man niet wil missen.
Wegens zowel besluiteloosheid als financiële belangen wordt oom nog even gespaard. De ironie wil, dat Marta tijdens het bijna-uitvoeren van hun snode plannen een ernstige ziekte oploopt, waaraan ze uiteindelijk ook bezwijkt.  Pas wanneer Marta zwaar ziek in bed ligt, beseft Franz, hoe troosteloos zijn toekomst met haar er zou hebben uitgezien. Drayer, het beoogde slachtoffer, gaat helemaal op in zijn eigen leven en merkt daardoor van dit alles niets.
Nabokov, die zelf ook nog even optreedt aan het slot, weet de humor van de situatie voortreffelijk naar voren te brengen. Een probleemloos, ontspannend boek, dat ook nu nog puur leesgenot biedt.
Wie het echter sowieso al niet kon vinden met Nabokov, of niet houdt van oudere schrijvers kan maar beter niet aan Heer, vrouw, boer beginnen.

Aly Wagenvoorde, 2010

Snijpunt (2008)  

Nelleke Noordervliet

In Snijpunt draait het om zoektochten.
Letterlijk.
 Guido Kaspers (de vader) heeft één grote ambitie: Meer, zo niet alles, te weten komen over het leven van een cultschrijver, die na één interview gegeven te hebben, van de aardbodem verdwenen lijkt. Guido probeert hem in Italië te vinden.
Dochter Franca, die erg gehecht is aan haar vader en ongerust wordt als hij niet terugkeert, gaat hem zoeken.
Moeder Nora op haar beurt is ongerust over haar dochter en volgt haar naar Italië. Alle drie zijn ze op zoek.
Het thema 'zoektocht' gaat verder dan dat. Het is ook de zoektocht van mensen naar een manier om zich staande te houden in de huidige maatschappij, om een zinvol leven te leiden. Er komen diverse problemen uit onze tijd aan bod: het multiculturele vraagstuk, geweld op school, echtscheiding en de gevolgen ervan voor een kind, de behoefte aan spiritualiteit. Snijpunt is thematisch dus een zeer eigentijdse roman.

Het verhaal
Nora is conrector en docent op een scholengemeenschap. Bij een discussie met een Marokkaanse leerling wordt ze door hem gestoken. Dit heeft grote gevolgen: Het brengt haar zekerheden aan het wankelen en het ondermijnt haar positie op school.
Thuis valt het ook allemaal niet mee. Nora is gescheiden en woont samen met haar puberdochter Franca. Franca is erg gehecht aan haar vader en reageert niet begripvol op de situatie waarin haar moeder verkeert.
Vader Guido heeft altijd last gehad van een minderwaardigheidscomplex. Hij ziet het als zijn levensopdracht om Fischer te vinden, zodat hij zich eindelijk kan bewijzen.
Wanneer vader Guido niet terugkeert van zijn zoektocht in Italië naar de geheimzinnige Fischer,  zit er voor Franca maar één ding op: hem zoeken. Dit maakt Nora dodelijk ongerust en zij gaat haar dochter achterna.
Het leidt tot een reeks spannende verwikkelingen.

Snijpunt is een interessante roman. Het had van mij iets soberder gemogen, er gebeurt (te) veel. Dat is dan ook het enige minpunt. Verder is het een wervelende roman, die de moeite van het lezen en herlezen waard is.

A. Wagenvoorde, 2008

R  -  S  -  T  -  U
 

De wet van Spengler is een familieroman. Dat blijkt met name uit de verhalen over de vijf broers. Gevoelens en emoties komen in het eerste deel niet of nauwelijks aan de orde. Enkel bij moeilijkheden blijken de broers het voor elkaar op te nemen en is er toch sprake van verbondenheid. Het eerste deel verhaalt voornamelijk over de jeugd van Frederik, de hoofdpersoon, en zijn relatie met zijn broers.
Het motief van de dood komt meerdere keren voor in deze roman en speelt een zeer belangrijke rol in het tweede deel, waarin de ernstige ziekte en dood van Julius centraal staan.

Het verhaal
Frederik, de hoofdpersoon, vertelt over zijn jeugd. Hoe hij gepest wordt, hoe de kinderen naar opa en oma in Twente afreizen en daar leven op het landgoed van deze vermogende mensen. Als hun depressieve vader weer wat opgeknapt is, gaan ze terug naar hun ouders. Maar met vader gaat het niet lang goed. Deze sterft onder onduidelijke omstandigheden. Zelfmoord?
Frederik lijkt een wat eenzaam jongetje.
In het tweede deel is het ruim 30 jaar later en zijn de jongens volwassen. Broer Julius voelt zich niet goed. Hij laat zich onderzoeken en blijkt een hersentumor te hebben. Alles draait in dit deel om de zieke Julius en de reactie hierop van Frederik. Dit tweede deel is veel menselijker dan het eerste deel. Het beschrijft bijvoorbeeld hoe er vijf nieuwe tumoren bij Julius worden ontdekt en hoe hij hierop reageert. Hij zegt tegen z'n broers, dat ze vijf paasvuren moeten laten branden. Met het branden van elk vuur zal dan een van zijn tumoren verdwijnen. Maar voor alle vijf de vuren ontstoken kunnen worden, heeft Julius al geen energie meer. Hij probeert op allerlei manieren om de kanker de baas te worden, maar tevergeefs.

Het is een matig interessante roman. Het eerste deel vertelt in korte, houterige zinnen over niet erg boeiende kwajongensstreken en andere saaie taferelen. Het voegt weinig toe aan wat we kennen en soms veel mooier is beschreven. Het tweede deel maakt het enigszins goed. De slopende ziekte van de broer en het naderen van diens einde maakt deze roman emotioneler, op een positieve manier.

Aly Wagenvoorde, 2009

De econome   

Allard Schröder

Het grootste geheim van het leven is het leven zelf. Maar wie weet dat?

De onstuimige, maar toch ook melancholieke Linde Wielantz, een econome met toekomst, merkt onverwachts aan ogenschijnlijke kleinigheden dat ze haar eindigheid in haar hart draagt. Zomaar uit het niets duikt een raadselachtige jongeman op, die ze maar niet uit haar hoofd kan zetten. En dan is er nog die geheimzinnige blik die ze steeds op zich voelt rusten. De wereld blijkt een betoverde plek te zijn, vol betekenissen die zij er nooit in heeft gelezen.

In De econome verenigt Allard Schröder zijn poëtische talent met zijn vermogen de gebeurtenissen een verassende wending te geven.

Allard Schröder is de auteur van o.a. De hydrograaf, de roman die bekroond werd met de AKO literatuurprijs 2002.

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------
 

Nicholas Shakespeare

Wanneer Peter Hithersay zestien wordt, viert hij dit met zijn ouders. Dan vertelt zijn moeder hem het feit, dat ze al die jaren geheim heeft gehouden voor hem. Zijn vader is niet zijn vader. Toen zijn moeder jong was bracht ze een kort bezoek aan Oost-Duitsland. Gedurende dit bezoek probeerde een Oost-Duitse gevangene te ontsnappen. Hij liep weg toen de bewakers even niet opletten en pakte Peter’s moeder bij de arm, zodat ze een stelletje leken. Zij nam hem mee naar haar huisje, ze brachten samen de nacht door, waarna de jongeman opnieuw werd opgepakt. Later bleek Peter’s moeder zwanger te zijn.

Dit nieuws zet de wereld van Peter volledig op zijn kop. Hoewel zijn klasgenoten de spot met hem drijven vanwege zijn Duitse herkomst, is Peter vastbesloten om meer over Duitsland en – uiteraard- over zijn vader te weten te komen. Alles wat hij van deze vader weet is, dat hij Peter heette en van plan was om dokter te worden. Peter leert Duits en gaat in eerste instantie naar Hamburg, waar hij zijn Duits verbetert en een meisje met haar Engels helpt.
Daarmee schiet hij natuurlijk niet echt op, wat zijn zoektocht betreft; hij zal naar Oost-Duitsland moeten. Eindelijk krijgt hij een kans, door zich aan te sluiten bij een klein theatergezelschap. In Leipzig leert hij een bijzonder meisje kennen, Snjólaug. In het Nederlands wordt dit vertaald met Sneeuwlok. Met haar trekt hij door de stad, die op dat moment nog beheerst wordt door de Stasi. In de korte tijd die hun gegund is vertellen ze elkaar veel van hun leven en worden ze tot over hun oren verliefd. Helaas komt er een afschuwelijk einde aan hun samenzijn, wanneer Sneeuwlok naar het officiële diner komt waar Peter haar voor heeft uitgenodigd. Op dat moment verraadt Peter haar door zelfs te ontkennen dat hij haar kent.
Hij keert terug naar het westen, zonder te weten wat er daarna met haar is gebeurd. Hij kent zelfs haar echte naam niet. Zijn verraad blijft hem de volgende twintig jaar achtervolgen. Hij blijft in West-Duitsland, ook al is de grens inmiddels open, en wordt arts.

Nicholas Shakespeare is er wonderlijk genoeg in geslaagd om de queeste van Peter geloofwaardig en invoelbaar te maken. Peter komt namelijk niet bepaald over als een warm persoon of iemand, die veel rekening houdt met de gevoelens van anderen. Hij lijkt meer een koppig en egoïstisch mannetje, die met vrijwel elke vrouw die zijn pad kruist, een korte affaire begint. Je zou misschien denken dat menig lezer niet veel sympathie zou kunnen opbrengen voor zo’n persoon. Toch blijkt dat allemaal niet zo belangrijk. Wat Shakespeare namelijk doet is het oproepen van de sfeer in voormalig Oost-Duitsland en de verschrikkelijke waarheid van het systeem. Voor wie hier weinig van weet, is het interessant om bijvoorbeeld een boek als Stasiland (ook vertaald in het Nederlands) van Anna Funder te lezen.
Door dit gegeven in het boek te verweven met een persoonlijke en noodzakelijke zoektocht  is Shakespeare erin geslaagd er een veel fascinerender boek van te maken dan het begin (‘ je vader is niet je biologische vader’) suggereerde.
Het stond op de Longlist van de Booker Prize in 2004.

Aly Wagenvoorde, 2011

Een wervelwind, een bliksemschicht, een honderdzesenzeventig pagina's durende fluisterschreeuw -de taalexplosie van Gaetan Soucy's prachtige 'Het meisje dat te veel van lucifers hield' laat zich nauwelijks in beschrijvingen vangen.
Het verhaal is een lange monoloog van een zestienjarig meisje dat met haar broer een uiterst geïsoleerd leven heeft geleid onder het ontstellende regime van een vader die hen, zoals zij geloven 'uit modder geboetseerd heeft'. Op het moment dat de novelle begint heeft de vader zich verhangen, en gaat het meisje (pas aan het eind horen we dat ze Alice heet), naar het dorp om een doodskist te halen. De tocht naar het dorp is een baanbrekende onderneming voor de onaangepaste Alice.
Met deze summiere schets is eigenlijk al te veel verklapt, want het bizarre taalgebruik van Alice, die zich aanvankelijk voorstelt als haar vaders intelligente zoon, maakt het interpreteren van wat er aan de hand is tot een verrukkelijke aaneenschakeling van puzzels die opgelost moeten worden. Wat is 'De Gerechte Straf'? Hoe bedoelt Alice 'met bloed gooien'? Waarom is zij de 'secretariër' van haar vader? Soucy's geniale vondst is dat hij Alice's vertelstijl creëert als een vuurbal van plechtstatige, uit 18de-eeuwse boeken geleerde uitdrukkingen, de vuilbekkerij van haar vader, en verkeerd geleerde zegswijzen.
De achtergrond van het verhaal is een pervertering van katholieke geloofsovertuigingen, een soort 'heidense religiositeit' die ook bekend is uit de romans van andere Frans-Canadese schrijvers, zoals Anne Hébert ('De Zeezotten'), en Marie-Claire Blais ('Engel van Eenzaamheid'). Maar met een iets andere bril op kun je de plot van 'Het Meisje' lezen als een excuus voor een uitzinnig taalfestijn, als een hartstochtelijk pleidooi voor de woordkunst als pure noodzaak om de misère van het bestaan te overstijgen. De taal is Alice's redding: ,,Ik had voorgoed begrepen dat onze dromen alleen maar even op aarde neerdalen om een lange neus naar ons te maken, dat ze ons achterlaten met een bepaalde smaak op de tong, iets als gelei van geronnen bloed, en ik heb het geheimschrift weer opgepakt, zomaar, middenin het veld en mijn potlood ging verder als een man uit een stuk, want een secretariër, een echte, verzaakt nooit de plicht om de dingen een naam te geven ...'
Han Meijer's vertaling sluit als een tweede huid om Soucy's geesteskind. Het levert een boek op als een zucht, een boek om in een zucht uit te lezen.

Bron:Trouw, 9 maart 2002, CHARLES FORCEVILLE

Van dezelfde schrijver is er nu

De Onbevlekte Ontvangenis  

Margot Dijkgraaf begint haar recensie in het HRC Handelsblad van 11 april 2008 met de volgende woorden:
"Sommige schrijvers laten je regelrecht in de hel afdalen, een particuliere hel waarin je doodsangsten uitstaat en waaruit je hijgend van alle verschrikkingen die je hebt meegemaakt, gehavend weer te voorschijn komt. Zo iemand is de Frans-Canadese schrijver Gaétan Soucy."
Ze eindigt de recensie als volgt:
"Door verhaallijnen door elkaar te weven, de chronologische volgorde door elkaar te husselen en bijbelse en filosofische kwesties aan de orde te stellen, voert Soucy de spanning op. Voortdurend stelt hij vragen van schuld, dood en vergiffenis, van hel, verdoemenis en verlossing. Weinig schrijvers kijken zo onvervaard in de bek van het monster dat hen binnen luttele seconden zal verscheuren."
Lezen dus?
 

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

 

De succesvolle auteur Richard Richter heeft zijn hele carrière lang geprobeerd om te onttrekken aan het beschamende fascistische verleden van zijn vader. Wanneer zijn vrouw hem verlaat belandt hij in een diepe crisis. Hij besluit terug te keren naar het huis waar hij opgroeide in Wenen. Daar ontdekt hij een brief met schokkende onthullingen die in 1941 door zijn moeder is geschreven aan een zekere Jakob Schneider. De brief is één maand voor de geboorte van Richard gedateerd, één maand voor haar dood. Door de inhoud van deze brief voelt Richard zich gedwongen om onderzoek te doen naar zijn verleden. Zijn zoektocht leidt hem naar het door oorlog verscheurde Sarajevo.
Nationaalsocialisme, de Holocaust, het communisme en het conflict in de Balkan in de jaren negentig: Igor Štiks schuwt de grote thema’s van onze tijd niet en koppelt in De stoel van Elijah een groot historisch besef aan een enorme vertelkracht. Het is een caleidoscopisch portret van Europa in de twintigste eeuw en tegelijkertijd een intieme persoonlijke geschiedenis.

bron: www.debezigebij.nl 

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

 

De Sleutel (1955)

 Junichiro Tanizaki

Wat een bijzonder boek!
Deze roman is geschreven in de vorm van twee dagboeken, bijgehouden door een echtpaar. De man is 55 jaar, zijn vrouw 44. Beide dagboeken hebben een sterk erotische lading.
De verhouding tussen de man en de vrouw is gespannen. De vrouw geeft in haar dagboek aan dat ze haar man haat, ofschoon ze ook wel van hem houdt. Ze schrijft openhartig over het feit, dat zij fysiek tekort komt, meer verlangt en dat ze een weerzin heeft tegen het ouder wordende lichaam van haar man. Zij is voor haar echtgenoot echter nog heel aantrekkelijk. Haar lichaam wordt aanbeden en haar man wil het tot in detail bekijken. Daarmee zie je haar niet meer als de persoon die ze is/moet zijn. Het omgekeerde geldt ook voor de beschrijving in het dagboek van de vrouw. Het lichamelijke  is doel op zich, en ‘ontmenselijkt’ de personen enigszins.
Als we als lezer over de schouder van de beide personen meelezen in hun dagboeken zien we hoe beide personen elkaar beschouwen. We zien dat het huwelijk niet veel meer voorstelt. We leren bovendien een man kennen, die qua leeftijd een goede partner voor hun dochter zou kunnen zijn. Hij krijgt echter een heel andere rol toebedeeld. Zijn rol wil ik hier echter niet prijsgeven.
Het eind van de roman kwam voor mij als een verrassing.
Naar mijn mening is het een heel origineel werk over het huwelijk, over onvrede en over een niet-alledaagse manier om deze onvrede te lijf te gaan.
De Sleutel is een van de laatste werken van Junichiro Tanizaki. Door het lezen van deze roman ben ik nieuwsgierig geworden naar ‘De liefde van een dwaas’, ‘Liever nog op de blaren’ en ‘Stille sneeuwval’.

Aly Wagenvoorde, okt. 2011

V  -  W  -  Z
 

Het recht op terugkeer   

Leon de Winter

Uitgeverij: De Bezige Bij

ISBN 9789023414469

Het recht op terugkeer is een spannend boek, met daarin verschillende terugkerende elementen, zoals vermiste kinderen , zelfmoordaanslagen, getallen en slangen. Er wordt in dit boek veel naar voren gebracht over het toekomstige Israël, en over de verhouding Joden-Palestijnen.

Het verhaal speelt zich af in een klein Israël, dat omringd is door een Palestijnse staat. Zelfs Jeruzalem ligt niet meer in Israël. Toch gaat het conflict met de Palestijnen nog steeds door. Gaandeweg blijkt dat de Palestijnen zelfs Joodse kinderen ontvoeren om ze te hersenspoelen, fanatieke moslims van ze te maken en ze op te leiden tot zelfmoordterroristen.
In dit boek is er enkel sprake van Joden als ze Joodse vaders hebben. De constante in het DNA, dat steeds wordt onderzocht, is het Y-chromosoom van de man.
Bram, de hoofdpersoon uit het boek en zijn vader, Hartog, kijken heel verschillend aan tegen de oplossing van het Palestijnse conflict. Hartog is een bèta en een man van de harde lijn. Vernietig de vijand voor hij jou vernietigt, is zijn standpunt. Bram, een alfa, is veel milder, toleranter.
 
Het verhaal komt er in grote lijnen op neer, dat veel rijke Joden naar elders zijn vertrokken en dat de armere Joden in het piepkleine Israël zijn gebleven. De laatste worden onophoudelijk in de gaten gehouden door agenten en vanuit helikopters.
Iedereen die het land in wil, wordt gecontroleerd op Joods DNA.
Bram woont in Tel Aviv en heeft een bureautje, De Bank, dat verdwenen kinderen opspoort, met wisselend succes.
Er volgt een lange flashback, waarin duidelijk wordt dat Bram’s zoontje Bennie, is ontvoerd in de Verenigde Staten.
Op pagina 136 praten Bram en Bennie met elkaar.
‘Papa?’
‘Wat is er , lieverd?’
‘Hoe oud ben je als je weggaat?’ vroeg Bennie.
‘Hoe bedoel je, weggaat?’
‘Grote jongens gaan toch weg van hun huis, van papa en mama?’
‘Als ze gaan studeren, ja. Achttien, negentien jaar ben je dan.’
‘Ik wil niet weg, papa.’
‘Waarom zou je weg moeten? ‘
‘Weet ik niet.’
‘Jij mag blijven tot je honderd bent, ‘ suste Bram hem.

Kort daarna volgt de vermissing van Bennie.
Hij rende de gang in.
‘Bennie! BENNIE!’

Hij holde de trappen op en wist met onwrikbare helderheid dat ze dit huis moesten verkopen. Het deugde niet. Het huis bracht ongeluk. Hij was woedend dat zijn zoon hem weer was ontglipt.
‘Bennie!’…..
Hij had geen keuze: hij moest dichterbij komen om in het gat te kijken, maar hij bleef staan. Nee, zei hij tegen zichzelf, het was onmogelijk dat Bennie in het gat was gevallen. Bennie was bang voor het gat. Bennie had daar wormen of slangen gezien.

……

De wanhoop en het ongeloof wordt steeds groter:
‘Bennie! BENNIE, GEEF VERDOMME ANTWOORD!’

Deze verdwijning blijkt uiteindelijk een ontvoering te zijn, maar dat blijkt pas op het eind.
De ontvoering vond plaats op 28-08-2008. De getallen 2 en 8 worden een obsessie voor Bram, tijdens de zoektocht naar z’n zoontje.
Uiteindelijk denkt Bram de dader gevonden te hebben. Deze vermoordt hij.
Hiermee houdt het verhaal niet op. Het begint pas…
De zoektocht van Bram leidt uiteindelijk naar Kazachstan, waar hij terechtkomt bij moslimfundamentalisten.

Het is een spannend boek, maar niet alleen dat. Er zitten ook ontroerende momenten in. De angst die Bram voelt als er een aanslag wordt gepleegd en hij niet weet waar z’n vrouw en zoontje zijn, de diepe emotie die zich van hem meester maakt als hij zijn kind verliest. En ook de verhouding tussen hem en zijn vader wordt mooi invoelbaar neergezet.
Toch blijven er ook minpunten over. Er gebeurt wel wat heel erg veel in deze roman. Wat was de diepere betekenis van de slangen, die een aantal keren voorkwamen? Waarom gaf Bram zijn zoon aan het eind zo gemakkelijk uit handen en koos hij voor een nieuw leven, zonder het leven met Bennie echt af te ronden?
Het recht op terugkeer is waard om gelezen te worden, maar maakt uiteindelijk de belofte die in sommige passages wordt gewekt, niet helemaal waar.

Aly Wagenvoorde

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

De Kus     

Jan Wolkers

Motto:
"My life is spent in one long effort to escape from the commonplaces of existence", Sherlock Holmes.
 

Twee heel goede vrienden  gaan samen naar Indonesië, waar veel herinneringen liggen. De ik-persoon herinnert zich de kus, die zijn vriend Bob hem heeft gegeven toen hij vertrok naar Indonesië als militair. Voor de ik-persoon was het geen gewone kus, hij denkt er nog vaak aan. Hij heeft het er alleen nooit meer met Bob over gehad.
De eerste dagen in Indonesië zijn als vroeger…veel achter de vrouwen aan. Er zijn ook seksuele gevoelens tussen de mannen.
Als ze na een paar dagen aankomen in een gebied op Java, waar Bob heeft gevochten, stort hij volledig in, zowel mentaal als fysiek. Vreselijke herinneringen uit de oorlog komen weer naar boven. De vrienden groeien vanaf dat moment uit elkaar, omdat de ik-persoon die dingen niet heeft meegemaakt.
Om er achter te komen hoe deze vriendschap/liefde zich verder ontwikkelt, zult u het boek zelf moeten lezen. Het is een mooi, soms aangrijpend, soms ook humoristisch verhaal.
 
A.Wagenvoorde

---------------------------------------------------------------------------- top ----------------

                 Jan Wolkers